Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός

 

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (ΔΔΣ) (αγγλικά: International Space Station‎, ISS, ρωσικά: Междунаро́дная косми́ческая ста́нция‎, МКС) είναι ένας ερευνητικός διαστημικός σταθμός σε τροχιά γύρω από τη Γη. Η συναρμολόγησή του ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 1998 ενώ το πρώτο του πλήρωμα εγκαταστάθηκε τον Νοεμβρίο του 2000. Ο ΔΔΣ εξακολουθεί και σήμερα να βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Είναι ορατός από τη Γη δια γυμνού οφθαλμού, με την απόστασή του από την επιφάνειά της να κυμαίνεται μεταξύ 400,2  km και 409,5 χιλιομέτρων. Ταξιδεύει με μέση ταχύτητα ως προς την επιφάνεια της Γης 27.744 χιλιόμετρα ανά ώρα, συμπληρώνοντας 15,7 περιφορές την ημέρα. Επειδή η περίοδος της τροχιάς του σταθμού γύρω από τη Γη είναι μία φορά κάθε 90 λεπτά, οι παρατηρητές εντός του ΔΔΣ βιώνουν μια ανατολή ή δύση του ηλίου περίπου κάθε 45 λεπτά.

Μπορείτε να δείτε ζωντανά την εικόνα από το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό εδώ.

H ημερήσια εκδρομή του Σχολείου μας στους Φιλίππους και την Καβάλα

Πραγματοποιήθηκε και φέτος με μεγάλη επιτυχία η ημερήσια εκδρομή του Σχολείου μας στους Φιλίππους και την Καβάλα με την συμμετοχή 74 ατόμων (μαθητών, γονέων και δασκάλων). Αν και η εκδρομή μας ξεκίνησε με μισή ώρα καθυστέρηση, λόγω του ελέγχου του λεωφορείου από την Τροχαία, στέφτηκε από απόλυτη επιτυχία και έμειναν ικανοποιημένοι μικροί και μεγάλοι.
Πρώτος σταθμός της εκπαιδευτικής μας εκδρομής ήταν ο Αρχαιολογικός Χώρος και το Μουσείο των Φιλίππων. Παρά τη ζέστη και το προχωρημένο της ώρας (11:30 π.μ.) οι περισσότεροι εκδρομείς ακολούθησαν την ξενάγηση που έκανε η ξεναγός μας κ. Σούλα Τσολάκη.

Φθάνοντας κάναμε ένα μικρό διάλειμμα πριν την ξενάγηση στο Αναψυκτήριο

Η είσοδος του Αρχαιολογικού Χώρου

Η Ακρόπολη και το Θέατρο

Με την είσοδό μας στον Αρχαιολογικό Χώρο ξεχωρίζει η Ακρόπολη στην κορυφή του βουνού και το τείχος της πόλης. Στη συνέχεια δεσπόζει το αναστηλωμένο Αρχαίο Θέατρο των Φιλίππων, το οποίο κατασκευάστηκε από τον βασιλιά Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ.

Ξενάγηση στην Βασιλική Α΄

Ακολούθως επισκεφτήκαμε τα ερείπια της Βασιλικής Α΄ μία από τις τρεις σωζόμενες εκκλησίες των Φιλίππων (5ος - 6ος αιώνας μ.Χ.) η οποία εντυπωσιάζει με το τεράστιο μέγεθός της (130 Χ 50). Από το σημείο αυτό που βρίσκεται ψηλά έχουμε θέα και προς της άλλες δύο βασιλικές (Β΄& Γ΄) καθώς και στην Αρχαία Αγορά (Forum) από όπου περνούσε και η αρχαία Εγνατία Οδός, η οποία συνέδεε τη Ρώμη με το Βυζάντιο. Επίσης είδαμε και το Συγκρότημα του Οκταγώνου καθώς και τα Οικοδομικά Τετράγωνα με τις οικίες και τις αυλές των αρχαίων κατοίκων της Πόλης. Ύστερα, σχηματίζοντας μία γραμμή ο ένα πίσω από τον άλλο, κατευθυνθήκαμε μέσα από ένα εντυπωσιακό μονοπάτι στο Μουσείο των Φιλίππων.

Η ξενάγησή μας στο Μουσείο

Στο Μουσείο ξεχωρίσαμε ένα σπάνιο αστρονομικό όργανο του 4ου αιώνα μ.Χ., μία σαρκοφάγο με τα κτερίσματά της, κεφαλή ανθρωπόμορφων ειδωλίου, κιονόκρανα και τέλος αντικρίσαμε την μακέτα του Αρχαιολογικού Χώρου.

Ακολουθώντας ο ένας τον άλλο στο μονοπάτι

Η φυλακή του Αποστόλου Παύλου

Η Αρχαία Αγορά και η Βασιλική Β΄

Επόμενος σταθμός της περιήγησή μας ήταν η Φυλακή του Αποστόλου Παύλου, η οποία βρίσκεται στον κεντρικό δρόμο και το αγνάντεμα στην Αρχαία Αγορά. Φτάνοντας στο τέλος της διαδρομής ξαναπεράσαμε από το Αρχαίο Θέατρο για να δούμε τα ασανσέρ που ανέβαζαν τα άγρια ζώα στην Ορχήστρα και τελειώσαμε την ξενάγησή μας με ένα ζεστό χειροκρότημα στην ξεναγό μας.
Μετά από ένα μικρό διάλειμμα για ξεκούραση στον όμορφα διαμορφωμένο χώρο του Αναψυκτηρίου, όπου βρίσκονταν πολλά ακόμα σχολεία για την ημερήσια εκδρομή τους,  ξεκινήσαμε για τον επόμενο σταθμό του ταξιδιού μας την όμορφη πόλη της Καβάλας. Η είσοδος στην Πόλη είναι εντυπωσιακή γιατί από το δρόμο έχεις θέα σε όλη την πόλη που είναι χτισμένη αμφιθεατρικά, στο λιμάνι, στο κάστρο αλλά και στο νησί της Θάσου που βρίσκεται απέναντι.

Στην Παραλία της Καβάλας

Σταματήσαμε μπροστά στο Δημαρχείο και κατευθυνθήκαμε στην παραλία για φαγητό και ξεκούραση. Το φαγητό δίπλα στη θάλασσα και στις βάρκες ήταν πραγματικά απολαυστικό.
Μετά από ένα μικρό περίπατο ξεκινήσαμε και πάλι για το ταξίδι της επιστροφής.
Φτάσαμε στην Όσσα αργά το απόγευμα κουρασμένοι, αλλά ικανοποιημένοι για το όμορφο ταξίδι που είχαμε, για τα μέρη που είδαμε και με την ελπίδα να έχουμε την επόμενη χρονιά ακόμα πιο όμορφα και υπέροχα ταξίδια.

Έκθεση φωτογραφίας για τη μάνα

Στο Σχολείο μας το τελευταίο διάστημα λειτουργεί μια φωτογραφική έκθεση για το ρόλο της μάνας τόσο σε ιστορικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η δασκάλα Χατζηκωνσταντινίδου Κυριακή. Με την ευκαιρία της γιορτής της μητέρας την Κυριακή 12 Μαϊου 2019 δημοσιεύουμε εικόνες από την έκθεση αυτή:

Το βιβλίο, ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου

Οι μαθητές έγραψαν για το βιβλίο στο μάθημα της γραπτής έκφρασης:

«Σπίτι χωρίς βιβλία, δωμάτιο χωρίς παράθυρα», λέει ο λαός μας και δεν έχει άδικο, διότι τα βιβλία είναι το παράθυρο μας στη γνώση, στην μάθηση στο να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι.

Πρώτα απ’ όλα τα βιβλία μας οδηγούν στη γνώση, μαθαίνουμε περισσότερα πράγματα, διαμορφώνουν τον χαρακτήρα μας και την συμπεριφορά μας και μας κάνουν καλύτερους.

Επίσης τα βιβλία μας διασκεδάζουν και στο τέλος μένει μια ευχαρίστηση από το διάβασμα. Τα βιβλία είναι ένα ανοιχτό παράθυρο  που μπορούμε να ταξιδέψουμε στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον σε ένα συναρπαστικό ταξίδι.

Παρόλα αυτά υπάρχουν και κακά βιβλία. Τέτοια είναι βιβλία γεμάτα πράξεις βίας, εικόνες άσεμνες, εγκλήματα, βαρβαρότητες και νοσηρές φαντασιώσεις. Αυτά σου δηλητηριάζουν τη σκέψη και σου γεμίζουν την ψυχή σου με κακία και πονηριά. Τέτοιου είδους βιβλία δεν πρέπει ποτέ να τα παίρνουμε στα χέρια μας.

Τα βιβλία πρέπει να τα διαβάζουμε καθημερινά όπως πίνουμε το νεράκι. Για εμένα τα βιβλία είναι τρόπος ζωής.

Σοφία Δρασλιάκη, Ε΄ τάξη

 

«Σπίτι χωρίς βιβλίο, δωμάτιο χωρίς παράθυρα», λέει η παροιμία και ο λαός και δεν έχουν άδικο. Γιατί χωρίς τα βιβλία όλοι οι άνθρωποι δεν θα ήξεραν τίποτα.

Αλλά τα πολύ ωραία βιβλία μας βοηθούν  στις γνώσεις μας και στο να μαθαίνουμε πολλά πράγματα.

Κάποια βιβλία μας αλλάζουν και τον χαρακτήρα μας από το καλό στο καλύτερο. Δηλαδή ωραία βιβλία είναι αυτά που μιλούν για καταπράσινα λιβάδια, για κάτασπρες πολιτείες που είναι σαν να τις έχει καλύψει  ένα άσπρο νυφικό από χιόνι κλπ.

Τα βιβλία σε διασκεδάζουν και όταν έχουν ωραία κοσμητικά επίθετα, παρομοιώσεις, μεταφορές. Παράδειγμα καταγάλανος ουρανός ή πονηρός σαν αλεπού ή έχει χρυσή καρδιά και γενικά τέτοια πράγματα που κάνουν πιο όμορφο το λόγο μας.

Με τα βιβλία μπορούμε να μάθουμε τι έκαναν στα αρχαία χρόνια ή μπορούμε να μάθουμε για τις γειτονικές  χώρες και για πολλά άλλα πράγματα.

Αντίθετα κάποια βιβλία πρέπει να τα αποφεύγουμε γιατί έχουν άσχημες φωτογραφίες, βαρβαρότητες, σκοτωμούς, ληστείες κλπ.

Τα βιβλία είναι ένα ανοιχτό παράθυρο προς τον έξω κόσμο και με αυτό μπορούμε να ταξιδέψουμε στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον.

Αριστείδης Χαριζάνης, Ε΄ τάξη

 

Σπίτι χωρίς βιβλία, δωμάτιο χωρίς παράθυρα», λέει ο λαός, γιατί τα βιβλία δεν μπορούμε να ζήσουμε γιατί μαθαίνουμε γράμματα. Και στα σχολεία υπάρχουν βιβλία, παντού υπάρχουν βιβλία.

Πρώτα απ’ όλα ένα βιβλίο δίνει τις περισσότερες πληροφορίες για τον κόσμο. Είναι ένα ανοιχτό παράθυρο για τον πλανήτη μας.

Ακόμα ένα βιβλίο σε διασκεδάζει, σε κρατάει ώρες αμέτρητες από πάνω του..

Επίσης ένα βιβλίο σε κάνει να έχεις ένα πολύ καλό χαρακτήρα, αλλά και συμπεριφορά.

Τα βιβλία μας βοηθάνε τόσο πολύ σαν να είχαμε για πατέρα τον Αϊνστάιν.

Υπάρχουν καλά βιβλία, λυπητερά, χαρούμενα και περιπετειώδη. Ένα λυπητερό βιβλίο ας πούμε, σου ματώνει την κατακόκκινη καρδιά σου.

Αντίθετα ένα κακό βιβλίο που περιέχει βία, άσεμνες εικόνες , ληστείες κλπ. δεν πρέπει να το διαβάζουμε. Αν κάποιος διαβάζει τέτοια βιβλία και του αρέσουν είναι σε πολύ κακό δρόμο.

Εμένα μου αρέσουν τα βιβλία και ευτυχώς διαβάζω μόνο τα καλά.

Ένα βιβλίο είναι άριστο, όταν το ανοίγουμε με λαχτάρα και το κλείνουμε με κέρδος.

Πέτρος Ζαβρακίδης, Ε΄ τάξη

 

Τα βιβλία είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου και υπάρχει λόγος γι’ αυτό. Τα βιβλία είναι παράθυρα στον κόσμο, για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον και όπως λένε μερικοί: σπίτι χωρίς βιβλία, δωμάτιο χωρίς παράθυρα.

Όπως όλα τα πράγματα, έτσι και τα βιβλία έχουν θετικά και αρνητικά. Υπάρχουν βιβλία πανέμορφα, διασκεδαστικά, αστεία, με ιστορίες περιπέτειας ενώ αντίθετα υπάρχουν πολλά βιβλία με βία, πολέμους και πολλά αρνητικά πράγματα που μπορούν να σου χαλάσουν τον χαρακτήρα, να σε κάνουν να κάνεις πολλά κακά πράγματα χωρίς καν να το καταλάβεις!

Όμως υπάρχουν και τα καλά βιβλία, που σε μορφώνουν και σε κάνουν πανέξυπνο, με καλό χαρακτήρα και έξυπνο σαν αλεπού. Επίσης με τα καλά βιβλία μπορείς να ταξιδέψεις σε διάφορες πόλεις, χώρες και μακριά μέχρι το διάστημα μπορείς να ταξιδέψεις με ένα βιβλίο.

Τα βιβλία είναι μεγάλος θησαυρός για τον άνθρωπο και χωρίς αυτά δεν θα είμασταν τίποτα παρά ένα ξύλο απελέκητο!

Γιάννης Χατζηχρηστάκης, Στ΄ τάξη

Πρόσθεση ετερώνυμων κλασμάτων

Μαθαίνω εύκολα και απλά πώς κάνω πρόσθεση και αφαίρεση ετερώνυμων κλασμάτων στην παρακάτω παρουσίαση:

Πρόσθεση ετερώνυμων κλασμάτων

View more presentations or Upload your own.

Τα κάλαντα

Τα παλιά τα χρόνια που δεν υπήρχαν τηλεοράσεις, διαδίκτυο, εφημερίδες κι ούτε καν πολλά βιβλία και οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ήξεραν να γράφουν και να διαβάζουν, τα παιδιά την ιστορία του Χριστού, τη μάθαιναν μέσω της εκκλησίας από την ιστόρηση του Ευαγγελίου και κυρίως από τις εικόνες που παρουσίαζαν με πολλές λεπτομέρειες τη γέννηση αλλά και τα θαύματα και τα πάθη του Χριστού.
Παράλληλα βέβαια υπήρχε και η προφορική παράδοση, ιστορίες δηλαδή που έλεγαν οι μεγαλύτεροι και κυρίως οι παππούδες και οι γιαγιάδες στα εγγόνια τους και τέλος υπήρχαν τα κάλαντα, τα οποία ιστορούσαν αναλυτικά τα γεγονότα της γέννησης του Θεανθρώπου.

Έτσι τέτοιες μέρες  ο κόσμος περίμενε, σαν θεόσταλτες, τις φωνές των παιδιών (ή και ενηλίκων), να φτάσουν ως την πόρτα του και να του αναγγείλουν τη χαρούμενη ώρα:

"Χριστός γεννάται σήμερον!"...

"Άγιος Βασίλης έρχεται.!"...

"Σήμερα τα Φώτα κι οι φωτισμοί!"...

Τα στόματα των παιδιών συνέχιζαν μέσα στους αιώνες τα πρώτα εκείνα κάλαντα των αγγέλων που, σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση, ακούστηκαν τη νύχτα της Βηθλεέμ, πάνω από τα έκπληκτα κεφάλια των βοσκών:

- Δόξα να’ χει ο Θεός, ψηλά στον Ουρανό,

κι η γη ας γαληνεύει... ("Δόξα εν υψίστοις"  κλπ.)

Συνήθως τα παιδιά έβγαιναν βράδυ να πουν τα κάλαντα, την ώρα που καταστάλαζε ο μόχθος και ο θόρυβος της Παραμονής, όταν οι οικογένειες συγκεντρώ­νονταν με το νοικοκύρη μαζί κι ετοίμαζαν τα "εστιακά" τους Χριστούγεννα και την "εστιακή"  Πρωτοχρονιά, με τη φωτιά, το ιερό ψωμί και τα ξερά φρούτα...

Χτυπούσαν την κάθε πόρτα τα παιδιά, κρατώντας το φαναράκι της νύχτας - ένα άστρο χριστουγεννιάτικο για κάθε σπίτι - και χωρίς να περιμένουν την άδεια ("Να τα πούμε;") άρχιζαν ν' αφηγούνται το γεγονός της ημέρας, πάνω στο μουσικό ρυθμό των αιώνων, όπως τους τον κρατούσε το τύμπανο και το συρμάτινο τρίγωνό τους. Άλλοτε είχαν μαζί τους φυσαρμόνικες ή ακορντεόν, και στα νησιά βιολιά και κιθάρες:

Χριστούγεννα, πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου

για βγείτε, δέστε,  μάθετε, που ο Χριστός γεννάται...

Σε άλλες περιπτώσεις και ιδιαίτερα στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά κρατούσαν χάρτινο καράβι με χάρτινες ταινίες ή αστέρι ή μήλο ή πορτοκάλι. Αλλού κρατούσαν χλωρό ραβδί κρανιάς ή άλλου σκληρού δέντρου με το οποίο χτυπούσαν στην πλάτη  του ενοίκους, ενώ τραγουδούσαν κάποιο ευχετικό τραγούδι.
Το καλάντιασμα συχνά συνοδευόταν και με συμβολικές πράξεις που αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση της ευτυχίας του σπιτιού για τον καινούριο χρόνο όπως: το σκάλισμα της φωτιάς, το σκόρπισμα του σιταριού ή κριθαριού στην αυλή κλπ.
Ήταν μια ευλογία για το σπίτι η παρουσία των παιδιών. Οι ευχές, που πρωτόδιναν στο νοικοκύρη και στη νοικοκυρά, ήταν το πιο συγκινητικό συμβόλαιο - τουλάχιστον για κείνον το χρόνο - με τη ζωή και με το θεό...

Σ' αυτό το σπίτι πού ‘ρθαμε, πέτρα να μη ραΐσει

κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει...

 

Η αμοιβή των μικρών καλαντιστών δεν ήταν ούτε ζητιανιά, ούτε φιλανθρωπία. Ήταν μια πράξη τελεστική, που και μόνη της έφερνε το ποθητό αποτέλεσμα: Την αφθονία των αγαθών και τον πλούτο στο σπίτι του νοικοκύρη. Έριχναν τα παιδιά το καλάθι ή του σακούλι τους, όσο έψαλλαν και η νοικοκυρά τους έβαζε μέσα ότι αντιπροσωπευτικό είχε των δικών της «ευχών»: καρπούς για την καλή σοδειά (συνήθως κάστανα και καρύδια), γλυκούδια (συνήθως κουλούρια) για την ευτυχία, νομίσματα για τον πλούτο... Στον Πόντο και την Καππαδοκία μάλιστα κάρφωναν τα νομίσματα σ' ένα μήλο, όπως οι Βυζαντινοί.
Στέκονταν στη μέση του σπιτιού και τραγουδούσαν, και από τα λόγια τους γινόταν παραμυθένιο το φτωχικό ή μέτριο νοικοκυριό του σπιτιού:

Εσένα πρέπει, αφέντη μου, στα πεύκια να κοιμάσαι,

βελούδα να σκεπάζεσαι κι αφέντης να λογάσαι.

Κυρά μου, σα θα στολιστείς, να πας στην εκκλησιά σου,

χρυσά λουλούδια πέφτουνε, απ’ την περπατησιά σου…

Αφέντη μου στα σπίτια σου χρυσές καντήλες φέγγουν,

φέγγουν στους ξένους να δειπνούν, στους ξένους να πλαγιάζουν

φέγγει και μια σ' το ταίρι σου να στρώνει να κοιμάσαι

απάνου στα τριαντάφυλλα κι απάνου κι απάνου στα μιμίτσια....

 

Εκτός από τους συνηθισμένους ευχητήριους στίχους, ανάλογα με το «νοικοκύρη του σπιτιού» προσθέτουν κατάλληλους στίχους. Έτσι, αν απευθύνονται σε τσέλιγκα, εγκωμιάζουν τα πρόβατά του με τα λόγια:

«Μέσα σε τούτη την αυλή τη μαρμαροστρωμένη

εδώ ‘να χίλια πρόβατα και πεντακόσια γίδια

και χίλιασαν και μίλιασαν και γίν’καν τρεις χιλιάδες».

 

Ιστορικά: Η προέλευση των καλάντων
Την ονομασία τους, την πήραν από την λατινική λέξη calenda, που διαμορφώθηκε από το ελληνικό ρήμα καλώ. Παιδιά, κατά ομάδες, περιφέρονταν και περιφέρονται στα σπίτια, στους δρόμους, στα καταστήματα και τραγουδούν με ειδικό όργανο τραγούδια, που αφορούν τα Χριστούγεννα, τη γιορτή της Πρωτοχρονιάς, τη γιορτή του Μ. Βασιλείου και μερικά και την Περιτομή του Χριστού.

Το έθιμο αυτό προϋπήρχε στην Ελλάδα, πριν από την Ρώμη.Τα παιδιά κρατούσαν ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης, στολισμένο με καρπούς και άσπρο μαλλί (η λεγόμενη ειρεσιώνη, από το έριο = μαλλί), γύριζαν και τραγουδούσαν και τους έδιναν δώρα.
Μετά, πήρε το έθιμο αυτό και η Ρώμη. 

Στο Βυζάντιο κρατούσαν ραβδιά, ή φανάρια, ή ομοιώματα πλοιαρίων ή και κτιρίων, στολισμένα και τραγουδώντας, συνόδευαν το τραγούδι με κρούση τριγώνου ή τύμπανου... (περίφημος ο σχετικός πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα ο τυμπανιστής - 1832- 1927).
Σήμερα η βάση, και μάλιστα στους Πόντιους, διασώζεται άθικτη. Ακούμε κάλαντα πολλά και ποικίλα, με πολλές παραλλαγές και αποχρώσεις, στα διάφορα διαμερίσματα της χώρας μας.

(Από το βιβλίο «Ήθη, έθιμα και… άλλα» του Τιμόθεου Κ. Κιλίφη)

 

Παραλλαγές

Τα κάλαντα όπως και τα περισσότερα ελληνικά έθιμα ποικίλουν από τόπο σε τόπο.

Α. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ. Στη Μακεδονία υπάρχει το έθιμο της Πρωτοχρονιάς όπου άτομα μεγάλης ηλικίας γυρνούν μεταμφιεσμένα στα σπίτια. Η αμοιβή τους είναι: αλεύρι, τραχανάς, λουκάνικα και άλλα είδη τροφίμων. Αφού συγκεντρώσουν την ποσότητα που θέλουν, συγκεντρώνονται σ’ ένα σπίτι, μαγειρεύουν και γλεντούν. Πάλι μεταμφιεσμένοι και κρατώντας κουδούνια που δημιουργούν δυνατό θόρυβο περιφέρονται την παραμονή των Φώτων. Ο θόρυβος αποβλέπει να φοβίσει και να διώξει τους καλλικάντζαρους.

Β. ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ.

Στη Μύκονο :

τα παιδιά κρατούν στο χέρι τους φαναράκι που το ανάβουν στην εκκλησία του Αγίου Βασιλείου.

Στη Σίφνο:για το κάθε παιδί γράφονται διαφορετικοί στίχοι από λαϊκούς ποιητές.

Στην Κέρκυρα:εκτός από τα παιδιά με τη φυσαρμόνικα, περιφέρονται στα σπίτια ολόκληρα λαϊκά συγκροτήματα με βιολιά και ακορντεόν και τοπικές μπάντες.
Η ανταμοιβή για τους ύμνους και τις ευχές είναι κυρίως χρηματική και διάφορα κεράσματα.(Από την εγκυκλοπαίδεια 2002)

Γ. ΣΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΥΠΟΛΗΣ.

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά ηλικίας 12-15 ετών γύριζαν τα σπίτια με ένα κλαδί κρανιάς (σουρβάκια) και σούρβιζαν, δηλαδή χτυπούσαν το νοικοκύρη και τους οικείους στη ράχη λέγοντας:

Σούρβα, σούρβα

γερό κορμί, γερό σταυρί.

Σαν ασήμι, σαν κρανιά

και του χρόν' γούλοι γεροί

και καλόκαρδοι!

Δ. ΣΤΗ ΜΑΝΗ.

Καληνεσπέρα» (Χωριά της Έξω Μάνης).

Την παραμονή των Χριστουγέννων, με το ηλιοβασίλεμα βγαίναμε στην "Καληνεσπέρα". Όλα τα παιδιά είχαν φτιάξει τις παρέες τους, είχαν σχηματίσει ομαδούλες και είχαν ετοιμαστεί για τα κάλαντα με πολλές πρόβες.

Μπαίναμε στα σπίτια, που ήταν όλα ανοιχτά και περίμεναν, και αφού χαιρετούσαμε ρωτάγαμε:

- Να τα πούμε; να τα πούμε;

- Πέστε τα.

Ήταν πάντοτε καταφατική η απάντηση. Αρχίζαμε τότε δυνατά και πολλές φορές παράτονα "Καλήν εσπέρα άρχοντες..." και τελειώναμε: "σ’ αυτό το σπίτι πού ‘ρθαμε πέτρα να μη ραγίσει...".

Οι νοικοκυρές μας εύχονταν "και του χρόνου" και μας έδιναν χρήματα ή μας έριχναν από το ρογί του σπιτιού, λάδι στο ντενεκάκι που κάποιος από μας κρατούσε.. Φυσικά το ύψος της αμοιβής ήταν πάντα σχετικό με την οικονομική κατάσταση και την ...τσιγκουνιά του καθενός. Στα λυπημένα σπίτια δεν λέγαμε τα κάλαντα. Όταν τελείωνε η γύρα και περνούσαμε όλα τα σπίτια του Χωριού, πηγαίναμε και πουλάγαμε το λάδι στον μπακάλη και κάναμε δίκαιη μοιρασιά σε όλα τα έσοδα.

Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα στα χωριά της Έξω Μάνης

Την παραμονή της πρωτοχρονιάς, την ίδια ώρα βγαίναμε στον "Άγιο Βασίλη" κρατώντας μια κλάρα ελιές με καρπό. Σε κάθε σπίτι που πηγαίναμε κόβανε και από ένα κλαδάκι ελιάς και το έβαζαν κοντά στο τζάκι. Ήταν για βοήθεια και θα έμενε εκεί για αρκετό χρονικό διάστημα.

(Από το περιοδικό «Μάνη, χθες, σήμερα, αύριο»)

Ε. ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ.

Τα κάλαντρα.

Τα κάλαντα (αρχαίο έθιμο σχετικό με την αρχή του χρόνου), κάλαντρα στην κρητική διάλεκτο, είναι τραγούδια που, με αφορμή το θρησκευτικό περιεχόμενο της εορτής, ζητουν φιλοδωρήματα για τους τραγουδιστές, τους καλαντράδες. Η βάση των παραδοσιακών καλάντων σε όλη την Ελλάδα είναι κοινή: αφού λένε για την εορτή, περνάνε στα παινέματα (επαίνους) για το νοικοκύρη, την «κερά», το γιο και τη θυγατέρα, με στίχους που είναι ένας ποταμός από εικόνες εκπληκτικής ομορφιάς, γεμάτες όμορφες κοπελιές, ξομπλιαστές, υφαντά, γραμματικούς με χρυσά κοντύλια (μολύβια), σπαθιά και ευαγγέλια κ.λ.π. (που τα σημερινά παιδιά της πολυκατοικίας και της τηλεόρασης, χωρίς να φταίνε βέβαια τα ίδια, μάλλον δεν θα τα καταλάβαιναν καν), και καταλήγουν στα δοσίματα: γ-ή απάκι γ-ή λουκάνικο γ-ή από λαγού κομμάτι, γ-ή από τη μαύρη όρνιθα κιανένα-ν-αβγουλάκι, κι αν είν’ κι απού τη γαλανή (άσπρη) ας είν’ και ζευγαράκι (δύο αβγά). Κι απού το λαδοπίθαρο κιαμια οκά λαδάκι, κι αν είν’ και περισσότερο, κρατούμε μεις τ’ ασκάκι (να το βάλουμε)…Όχι εφετζίδικα δώρα, όχι εμπορεύματα, αλλά είδη πρώτης ανάγκης!

(Από το περιοδικό του Ρεθύμνου «Πολιτεία»)

Αναλυτικά τα κάλαντα σε όλες τις παραλλαγές τους μπορείτε να βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο:

http://dim-karat.ilei.sch.gr/kalanta.htm

Τα κάλαντα των Χριστουγέννων στην πλήρη τους έκδοση με όλη την ιστορία της Γέννησης του Χριστού εδώ:

http://www.stixoi.info/stixoi.php?info=Lyrics&act=details&song_id=27510

Κυριότερες πηγές:

http://dim-rizou.pel.sch.gr/ergasies/xristougena/page09.htm

Γ.Α.Μέγα: "Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας", ΟΔΥΣΣΕΑΣ, ΑΘΗΝΑ 1992
Δημητρίου Σ.Λουκάτου: "Χριστουγεννιάτικα και των Γιορτών", ΦΙΛΙΠΠΟΤΗΣ, ΑΘΗΝΑ 1997

Το Χριστόψωμο

Ονομάζουμε «Δωδεκαήμερο» ή «Δωδεκάμερο» την περίοδο των δώδεκα ημερών, από την παραμονή των Χριστουγέννων ως τα Θεοφάνια (Φώτα). Το Δωδεκαήμερο είναι μια έντονη γιορταστική περίοδος που συνδέεται με πλήθος έθιμα, παραδόσεις και θρύλους του λαού μας. Έτσι, κατά τη λαϊκή πίστη, κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, τα νερά είναι αβάφτιστα, έρχονται οι Καλλικάντζαροι και πειράζουν τους ανθρώπους, προφανώς επειδή ο Χριστός δεν έχει ακόμα βαπτισθεί.

Τα λαϊκά λατρευτικά μας έθιμα καθρεφτίζουν τη θρησκευτικότητα και συγχρόνως την ποιητική διάθεση, την φαντασία και τον πλούσιο συναισθηματικό κόσμο των Ελλήνων.

Στη συνέχεια θα δούμε μερικά από τα πιο γνωστά έθιμα του Δωδεκαήμερου, εκ των οποίων τα περισσότερα διατηρούνται μέχρι και σήμερα:

1. Το Χριστόψωμο

Από τις προετοιμασίες της παραμονής των Χριστουγέννων πιο χαρακτηριστική είναι εκείνη που αναφέρεται στο ζύμωμα του Χριστόψωμου. Τα παλαιότερα χρόνια εθεωρείτο ένα από τα πιο σημαντικά έθιμα των γιορτών των Χριστουγέννων. Η συνήθεια αυτή ήταν πολύ ριζωμένη στους αγρότες και τους τσοπάνηδες, ενώ επιβιώνει σαν έθιμο ακόμα και στις μέρες μας σε αρκετές περιοχές της πατρίδας μας. Απλές και ταπεινές νοικοκυρές κάνουν τη ζύμη με ιδιαίτερη ευλάβεια, γιατί το έργο αυτό θεωρείται θείο.

Περιγραφή. Είναι ζυμωτό και στρογγυλό, με ένα άσπαστο καρύδι και ένα σταυρό από ζυμάρι στο κέντρο του. Στην επιφάνειά του έχει χαραγμένα διάφορα καλλιτεχνικά σχέδια (φύλλα, λουλούδια, καρπούς, πουλιά), τα οποία χαράσσονται με ποτήρια ή κούπες από βελανίδια, τα οποία είναι ανάλογα με τη ζωή της κάθε οικογένειας και συμβολίζουν την αφθονία που θα ήθελαν να έχουν στην παραγωγή των ζώων και της σοδειάς του σπιτιού τους τη νέα χρονιά.

Οι γυναίκες φτιάχνουν το Χριστόψωμο με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Το ζύμωμά του, ιδιαίτερα τα παλαιότερα χρόνια, ήταν μια ιεροτελεστία και τα υλικά του, εκτός από φίνο αλεύρι και ειδική μαγιά (π.χ. από ξερό βασιλικό), περιελάμβαναν μέλι, σουσάμι, κανέλα, αμύγδαλα, γαρίφαλα, γλυκάνισο, μαστίχα και ροδόνερο. Στο τέλος του ζυμώματος το ευλογούσαν λέγοντας: "Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει".  Θεωρείται ευλογημένο ψωμί και είναι έθιμο καθαρά χριστιανικό.

Παραλλαγές. Κατά τόπους το Χριστόψωμο φτιάχνεται σε διαφορετικές μορφές και έχει διαφορετικές ονομασίες όπως: "το ψωμί του Χριστού", "σταυροί", "βλάχες", "κουλούρα  ή κουλούρες των Χριστουγέννων" κ.ά.

Δρυμός Μακεδονίας. Στην πίτα κάθε γεωργικής οικογένειας στο Δρυμό της Μακεδονίας σχεδιάζονται με ζυμάρι: το αλέτρι με τα βόδια, μια στάβα (στοίβα) από δέματα δημητριακά, το βαρέλι του κρασιού και το σπίτι.

Βοσκοί - Σαρακατσάνοι. Στις κτηνοτροφικές περιοχές διακοσμούν το χριστόψωμο και με σκηνές από το έργο του βοσκού. Έτσι το Χριστόψωμο στολίζεται κυρίως με αρνάκια, κατσικάκια και το μαντρί. Πολύ ωραίο και καλοκεντημένο χριστόψωμο φτιάχνουν και οι Σαρακατσάνοι. Είναι ιδιαίτερα περήφανοι από το γεγονός ότι ο Χριστός γεννήθηκε ανάμεσα στους τσοπάνους και τα πρόβατα. Το πρώτο και το καλύτερο Χριστόψωμό τους, το φροντισμένο ευλαβικά, με κεντήδια, είναι για το Χριστό για τον "Αη" όπως λένε "για να τους φυλάει και να τους βλογάει". Το δεύτερο, η τρανή Χριστοκουλούρα, είναι για τα πρόβατα. Κι εκεί επάνω παριστάνεται με ζύμη όλη η ζωή της μάντρας.

Κοζάνη. Σε περιοχές της Κοζάνης το κουλούρι του χωραφιού και των προβάτων έχει σχήμα ζυγαριάς και το κρατούν στο σπίτι όλη τη χρονιά, σαν φυλαχτό, κρεμασμένο σε καρφί. Τις κουλούρες των ζώων τις θρυμματίζουν και βάζοντας λίγο αλάτι δίνουν τα θρύμματα στα ζώα για να είναι καλά όλη τη νέα χρονιά.

Στο τραπέζι των Χριστουγέννων. Σε πολλές περιοχές της χώρας μας το τραπέζι των Χριστουγέννων στρώνεται πανηγυρικά από το βράδυ της Παραμονής. Επάνω του τοποθετούνται το Χριστόψωμο κι ένα πιάτο μέλι. Γύρω από αυτά σκορπίζουν διάφορους ξηρούς καρπούς: καρύδια, αμύγδαλα, φουντούκια κλπ.
Πρώτα κόβουν "του Χριστού το ψωμί". Ο νοικοκύρης του σπιτού το  σταυρώνει και λέει: "Χρόνια πολλά και του χρόνου"! Κόβει το ψωμί και μοιράζει από μια φέτα στον καθένα. Στην αρχή θα φάνε μέλι και θα "υψώσουν" το τραπέζι.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο συμβολισμός του ειδικού αυτού ψωμιού θέλει να δείξει ότι «όπως όλοι οι σπόροι του σταριού ενώνονται σε ένα ψωμί, έτσι και όλοι οι λαοί κάποτε θα ενωθούν με έναν ποιμένα, τον Χριστό». Μερικοί, εδώ βλέπουν ένα συμβολισμό της Θείας κοινωνίας.

 

Κυριότερη πηγή: Γ.Α.Μέγα: "Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας", ΟΔΥΣΣΕΑΣ, ΑΘΗΝΑ 1992